Podczas gdy na poziomie biograficznym tylko te jednostki, które rzeczywiście przechodziły ciężkie zmaganie ze śmiercią, muszą w trakcie samopoznania spotkać się z zagrożeniem życia, to na tym piętrze nieświadomości kwestia śmierci jest uniwersalna i całkowicie zdominowała jego obraz. Te osoby, u których w życiorysie nie występowało poważne niebezpieczeństwo śmierci lub uszkodzenia ciała, mogą opisywaną sferę doświadczenia osiągać bezpośrednio. U pozostałych zwykle pogłębia się przeżywanie swych ciężkich urazów, operacji lub obrażeń ciała, które przechodzi następnie w omówione wyżej doświadczenie umierania.

Przy tej głębokości autoeksploracji doświadczenie konfrontacji ze śmiercią na ogół ściśle splata się z całym szeregiem zjawisk, które nawiązują do procesu porodowego. To nie tylko osoby zaangażowane w tego typu przeżycia odnoszą wrażenie, że walczą o przyjście na świat i (lub) urodzenie dziecka, ale także wiele towarzyszących temu zmian fizjologicznych przypomina typowe oznaki porodu. Badani częstokroć doświadczają siebie w roli płodu i ponownie przeżywają liczne fakty z przebiegu swoich biologicznych narodzin, z bardzo konkretnymi, możliwymi do zweryfikowania szczegółami. Pierwiastek śmierci może być tutaj reprezentowany przez zachodzące równocześnie lub naprzemian utożsamienie się z osobnikami starzejącymi się, chorującymi i umierającymi. Jakkolwiek całej gamy występujących na tym poziomie doznań nie można sprowadzać do ponownego przeżywania biologicznych narodzin, to wydaje się, że znaczący rdzeń omawianego procesu stanowi uraz porodowy. Z tego właśnie powodu określam ten zakres nieświadomości jako perinatalny⁸.

Związek między procesem porodowym a doświadczeniami umierania i narodzin jest, jak to opisano wyżej, dosyć głęboki i konkretny. Pozwala to wykorzystać biologiczne fazy porodu do skonstruowania teoretycznego modelu, który pomoże zrozumieć dynamikę nieświadomości na poziomie perinatalnym. Doświadczenia procesu odradzania się przez śmierć występują w charakterystycznych pakietach tematycznych, a ich zasadnicze rysy można logicznie wyprowadzić z określonych anatomicznych, fizjologicznych i biochemicznych cech odpowiadającego im okresu porodu⁹. Jak to jeszcze omówimy dalej, rozważania na gruncie modelu porodowego pozwalają na zupełnie nowe wglądy w dynamiczną strukturę różnych form patologii, obiecując nowatorskie możliwości ich leczenia.

Pomimo swych ścisłych związków z porodem, proces perinatalny wykracza poza cielesność, posiadając ważny wymiar filozoficzny i duchowy, toteż nie wolno go interpretować w sposób zbyt dosłowny ani redukcyjny. W oczach osoby całkowicie pogrążonej w dynamice tego poziomu nieświadomości (czy to osobiście, czy jako jego badacz), narodziny mogłyby jawić się jako zasada tłumacząca wszystko. Moim zdaniem rozważania na gruncie procesu porodowego to tylko użyteczny model, którego zastosowanie ogranicza się do zjawisk z jednego konkretnego poziomu nieświadomości. Kiedy proces autoeksploracji dotrze do sfer pozaosobowych, trzeba będzie wykroczyć poza ten model, zastępując go innym podejściem.

Istnieją pewne ważne cechy procesu odrodzenia przez śmierć, które wyraźnie dowodzą, że doświadczeń perinatalnych nie wolno sprowadzać do powtórnego przeżywania biologicznych narodzin. Ciągi doznań o charakterze okołoporodowym posiadają wprawdzie wyraźny aspekt emocjonalny i psychosomatyczny, ale również owocują gruntownym przeobrażeniem osobowości. Głębokim doświadczeniom chwili narodzin i śmierci towarzyszy z reguły kryzys egzystencjalny o niespotykanych rozmiarach, podczas którego jednostka głęboko kwestionuje sens dotychczasowego istnienia oraz swoje podstawowe wartości i wybory życiowe. Kryzys ten można rozwiązać tylko dzięki łączności z wewnętrznymi wymiarami duchowymi psychiki i z elementami nieświadomości zbiorowej. Zaistniała przemiana osobowości wydaje się porównywalna do zmian, które opisywano jako wynik udziału w starożytnych misteriach świątynnych, rytach inicjacyjnych albo tubylczych rytach przejścia. Perinatalny poziom nieświadomości stanowi więc ważny obszar przecinania się nieświadomości indywidualnej i zbiorowej oraz klasycznej psychologii z mistycyzmem lub psychologią transpersonalną.

Doświadczenia śmierci i odrodzenia, które stanowią odbicie okołoporodowego poziomu nieświadomości, są bardzo bogate i złożone. Występują one w czterech charakterystycznych wzorcach przeżywania czy też konfiguracjach doświadczeń. Między tymi pakietami tematycznymi a klinicznymi fazami procesu porodowego zachodzi głęboka zależność. Dla teorii i praktyki psychoterapii głębi w nurcie ukierunkowanym na przeżywanie przydatny okazał się postulat, że istnieją hipotetyczne, dynamiczne matryce, które rządzą procesami związanymi z okołoporodowym poziomem nieświadomości, określane jako Podstawowe Matryce Perinatalne (BPM)¹⁰.

Rys. 9. Przeżycie głębokiej egzystencjalnej rozpaczy podczas sesji psychodelicznej zdominowanej przez BPM II. Rysunek ukazuje życie ludzkie jako „drogę znikąd donikąd w deszczowy dzień”.

Matryce te, nie dość, że posiadają własne konkretne treści emocjonalne i psychosomatyczne, działają także jako zasady organizujące materiał z pozostałych warstw nieświadomości. Od strony poziomu biograficznego z konkretnymi cechami BPM wiążą się Ścisłe składniki istotnych układów COEX, dotyczących fizycznego nadużycia i przemocy, zagrożenia, rozłąki, bólu lub duszenia się Odsłomęciu sfery okołoporodowej często również towarzyszą rozmaite pierwiastki transpersonalne, takie jak archetypowe wizje Wielkiej Matki bądź Straszliwej Bogini-Matki, Piekła, Czyśćca Raju lub Niebios, sceny mityczne oraz historyczne, utożsamianie się ze zwierzętami oraz przeżycia z poprzednich wcieleń. Spajającym je ogniwem, tak jak i w przypadku rozmaitych warstw układów COEX, jest taka sama jakość emocji i doznań cielesnych albo podobne okoliczności. Matryce okołoporodowe mają także konkretne odniesienia do różnych aspektów aktywności we freudowskich obszarach erogennych: strefie oralnej, analnej, uretralnej i fallicznej.

W dalszej części tekstu dokonam krótkiego przeglądu poszczególnych BPM pod kątem ich biologicznego podłoża, charakterystyki przeżyć, funkcjonowania jako zasad organizujących inne typy doświadczenia oraz związku z czynnościami w różnych sferach erogennych. Streszczenie przedstawia Tabela 1.

Znaczenie perinatalnego poziomu nieświadomości dla nowego ujęcia psychopatologii i szczegółowe zależności zachodzące miedzy konkretną BPM a licznymi zaburzeniami emocjonalnymi zostaną omówione w dalszej części.

PIERWSZA MATRYCA PERINATALNA (BPM I)

Biologiczną podstawą tej matrycy jest przeżycie pierwotnej sym-biotycznej jedności dziecka z organizmem matki w czasie życia płodowego. W trakcie niezakłóconego życia wewnątrz macicy, środowisko dziecka może być bliskie ideału. Jednak szereg czynników natury fizycznej, chemicznej, biologicznej i psychicznej może ten stan poważnie zaburzać. Również podczas końcowych faz ciąży, warunki mogą stać się mniej korzystne z powodu rozmiarów dziecka, rosnącego ucisku mechanicznego lub względnej niewydolności łożyska.

Przyjemne i przykre wspomnienia płodowe mogą być przeżywane w ich konkretnej, biologicznej formie. Oprócz tego osoby dostrojone do pierwszej matrycy mogą doświadczać całej gamy skojarzonych z nią wyobrażeń lub motywów, zgodnie z prawami głębokiej logiczności przeżyć¹¹. Niezaburzonemu życiu płodowemu mogą towarzyszyć inne doświadczenia, które łączy z nim brak ograniczeń i przeszkód, takie jak świadomość oceanu, wodnych form życia (wielorybów, ryb, meduz, liliowców lub wodorostów) albo przestrzeni międzygwiezdnej. Również wizje przyrody w jej najlepszych przejawach (Matki Natury), która jest piękna, bezpieczna i bezwarunkowo karmiąca, stanowią typowe i zupełnie logiczne znamiona szczęśliwego stanu płodowego. Archetypowe obrazy ze zbiorowej nieświadomości, po które wybiórczo sięga się w tym stanie, obejmują niebiosa lub raje z różnych kultur świata. Doświadczenie pierwszej matrycy obejmuje także elementy uniwersalnej jedności¹² lub mistycznego zjednoczenia.

Tabela 1 PODSTAWOWE MATRYCE PERINATALNE

Rys. 10. Obrazek ilustrujący uczucie jedności i stopienia się z terapeutą w okresie sesji psychodelicznej, która obejmowała doświadczenie symbiotycznego związku z organizmem matki podczas życia płodowego i karmienia piersią.

Rys. 11. „Oceaniczne łono”. Stan rozpłynięcia się w ekstazie przeżywany podczas sesji z użyciem LSD, na której przeważała BPM I. Utożsamianie się z doświadczeniem płodu we wnętrzu macicy występuje łącznie z wrażeniami stania się oceanem i wtopienia w różne formy życia wodnego.

Rys. 12. „Uniwersum owodni”. Doznaniowe utożsamienie się z błogim istnieniem płodu w poczuciu zjednoczenia się z całym wszechświatem. Obraz ten został zainspirowany przez sesji; pod LSD we władaniu pierwszej matrycy perinatalnej.

Rys. 13. „Paranoiczność zaburzeń życia płodowego”. Obraz z sesji pod wysoką dawką LSD przedstawiający trujące „Złe Łono”. Badany utożsamia się z cierpiącym płodem, wydanym na męki i potworności w piekielnym laboratorium, którym władają podstępne demony. Tego typu przeżycia zaliczają się do poważnych źródeł obłędu. Jak wskazuje obrazek, jest to stan zbliżony do sytuacji zarodka kurzego zatrutego przez własne produkty odpadowe albo ryb w zanieczyszczonej wodzie.

Rys. 14. Przeżycie rozpoczynającego się porodu i początek wpływu BPM II w trakcie sesji po wysokiej dawce LSD. Badany, w pełni utożsamiając się z płodem, czuje się wciągany w straszliwy, unicestwiający wir – ogólna atmosfera przypomina „Oko cyklonu” Edgara Allana Poe’a.

Zaburzenia życia płodowego wiążą się z obrazami i przeżyciami podwodnych niebezpieczeństw, zanieczyszczonych strumieni, skażonej lub niegościnnej przyrody i podstępnych demonów. Mistyczne rozpłyniecie się granic zastępują w tym przypadku jego wypaczenia psychotyczne o wydźwięku paranoidalnym.

Dodatnie aspekty BPM I wiążą się ściśle ze wspomnieniami symbiotycznego związku przy piersi, z pozytywnymi układami COEX i z zachowanymi w pamięci sytuacjami, którym towarzyszył spokój ducha, zadowolenie, odprężenie i piękne naturalne pejzaże. Podobny typ wybiórczych powiązań zachodzi także z różnymi formami dodatnich przeżyć pozaosobowych. Natomiast ujemne aspekty BPM I łączą się zazwyczaj z pewnymi negatywnymi układami COEX oraz odpowiadającymi im ujemnymi pierwiastkami trans-personalnymi.

Rys. 15. Obrazek przedstawiający wizję z sesji psychodelicznej z przewagą początkowej fazy BPM II. Rozpoczynające się skurcze macicy są przeżywane jak atak olbrzymiej ośmiornicy.

W odniesieniu do freudowskich stref erogennych pozytywne cechy BPM I współistnieją z takim stanem biologicznym i psychicznym, podczas którego w danych obszarach nie występuje napięcie, a wszystkie cząstkowe popędy zostały zaspokojone. Wydaje się, że negatywne cechy BPM I posiadają związek z mdłościami lub rozstrojem jelit z towarzyszącą mu niestrawnością.

DRUGA MATRYCA PERINATALNA (BPM II)

Ten wzorzec doświadczeń odnosi się do samego początku porodu i jego pierwszego okresu klinicznego. Zaburzona zostaje wówczas początkowa równowaga życia płodowego – najpierw przez alarmujące sygnały chemiczne, a następnie przez akcję mięśni. W fazie w pełni zaawansowanej płód jest okresowo ściskany przez skurcze macicy, której szyjka pozostaje zwarta, a droga na zewnątrz wciąż pozostaje niedostępna.

Tak samo jak w przypadku poprzedniej matrycy cały ten stan cielesny może być przeżywany na nowo w zupełnie konkretny i realistyczny sposób. Symbolicznym wyznacznikiem rozpoczynającego się porodu jest doświadczenie totalnego pogrążenia. Składa się na nie przemożne uczucie narastającego lęku i świadomość, że oto nadciąga śmiertelne niebezpieczeństwo. Źródła tego zagrożenia nie da się wyraźnie określić, stąd jednostka przejawia skłonność do interpretowania świata w kategoriach paranoidalnych. Bardzo charakterystyczne dla tej fazy jest doświadczenie trójwymiarowej spirali, leja lub wiru, które nieubłaganie wsysają badanego do środka. Odpowiednikiem tego unicestwiającego wiru może być również połykanie przez przerażającego potwora – ogromnego smoka, lewiatana, pytona, krokodyla lub wieloryba. Równie częste są przeżycia ataku potwornej ośmiornicy lub tarantuli. Mniej dramatyczną wersję tego samego doświadczenia stanowi wątek zstąpienia do groźnego świata podziemi, systemu jaskiń lub tajemniczego labiryntu. Odpowiadającym temu wątkiem mitycznym wydaje się być początek wyprawy bohatera; pokrewne motywy religijne to upadek aniołów i utracony raj.

Rys. 16. Wizja demona pochodząca z sesji psychodelicznej pod wpływem BPM II.

Dla analitycznej umysłowości niektóre z tych obrazów mogą się wydać dziwaczne, niemniej jednak ukazują one głęboką logiczność przeżyć. Na przykład wir symbolizuje poważne niebezpieczeństwo dla organizmu poruszającego się swobodnie w środowisku wodnym, wymuszając na nim ruch w jednym kierunku. Podobnie sytuacja połknięcia zmienia wolność w zagrażające życiu uwięzienie, porównywalne do tego, które jest udziałem płodu zaklinowanego w ujściu miednicznym. Ośmiornica oplata, więzi i jest niebezpieczna dla stworzeń swobodnie pływających w środowisku oceanicznym, a pająk chwyta w pułapkę, krepuje i zagraża owadom, które dotąd cieszyły się możnością latania w pozbawionym przeszkód świecie.

Rys. 17. Obrazy szwajcarskiego malaria Hansruediego Gigera, geniusza o niesamowitej zdolności portretowania koszmarnego świata negatywnych matryc perinatalnych. Rys. a to zestawienie delikatności budowy płodów ze złowrogą maszynerią i zaciśniętymi na główkach stalowymi obręczami, które nasuwają skojarzenie z porodem. Rys. b stanowi sutą makatkę z cierpiących, przepełnionych obrzydzeniem płodów.

Rys. c pokazuje matkę z dzieckiem uwięzionych w okrutnej maszynie do spędzania płodów. Rys. d przedstawia typowe dla BPM III zlewanie się seksu ze śmiercią. Rys. e jest złożeniem elementów seksu, agresji i skatologii. (Z Necronomiconu).

Symbolicznym odpowiednikiem ukształtowanego w pełni pierwszego klinicznego stadium porodu jest doświadczenie braku wyjścia albo piekła. Obejmuje ono wrażenie utknięcia, uwięzienia bądź schwytania w klaustrofobicznym świecie koszmarów i przeżywanie nieprawdopodobnych męczarni psychicznych i fizycznych. Ten stan jest zwykle kompletnie nie do zniesienia, a wygląda na niekończący się i beznadziejny. Jednostka zatraca poczucie liniowego czasu i nie widzi żadnych możliwości końca swojej męki ani żadnego sposobu ucieczki. Może to spowodować utożsamianie się z przeżyciami więźniów w lochach lub obozach koncentracyjnych, pensjonariuszy przytułków dla obłąkanych, grzeszników w piekle oraz postaci archetypowych, które symbolizują duchowe potępienie, takich jak: Żyd Wieczny Tułacz, Latający Holender, Syzyf, Tantal lub Prometeusz.

Dopóki dana osoba znajduje się pod wpływem opisywanej matrycy, pozostaje wybiórczo ślepa na wszystko co pozytywne w świecie i w jej własnym życiu. Typowe składniki tego wzorca to dręczące uczucie metafizycznej samotności, bezradność, brak nadziei, poczucie niższości, egzystencjalna rozpacz i poczucie winy.

Jeżeli chodzi o strukturalne działanie BPM II, to przyciąga ona układy COEX z wspomnieniami sytuacji, w których bierny i bezradny osobnik poddany jest przemożnej, niszczącej sile i pada jej ofiarą, bez szansy ucieczki. Wykazuje ona także powinowactwo z wątkami transpersonalnymi o podobnych właściwościach.

W odniesieniu do freudowskich stref erogennych, matryca ta prawdopodobnie odnosi się do stanu przykrego napięcia lub bólu. Na poziomie oralnym jest to głód, pragnienie, mdłości oraz bolesne bodźce z rejonu ust, na poziomie analnym bóle odbytnicze i powstrzymywanie kału, a na poziomie uretralnym ból pęcherza i wstrzymywanie moczu. Odpowiednie odczucia na poziomie genitalnym to frustracja i nadmierne napięcie seksualne, skurczowe bóle macicy i pochwy, ból jąder oraz bolesne skurcze przeżywane przez kobiety podczas pierwszego klinicznego stadium akcji porodowej.

TRZECIA MATRYCA PERINATALNA (BPM III)

Wiele istotnych cech tej złożonej matrycy doświadczeń można zrozumieć dzięki powiązaniu jej z drugim klinicznym okresem porodu. Podczas tej fazy skurcze macicy trwają nadal, ale przeciwnie niż w fazie poprzedniej, jej szyjka jest teraz rozwarta i pozwala na stopniowe przepychanie płodu przez drogi rodne. Pociąga to za sobą wytężoną walkę o przetrwanie, miażdżący ucisk mechaniczny, a często wysoki stopień niedotlenienia i duszenie się. W końcowych stadiach porodu, płód może przeżywać bliski kontakt z takim materiałem biologicznym, jak krew, śluz, wody płodowe, mocz, a nawet kał.

Od strony doświadczeń wzorzec ten jest niejako wieloaspektowy i złożony. Poza autentycznym, pełnym realizmu ożywaniem różnych cech zmagań, jakie rozgrywały się w drogach rodnych, obejmuje on całą gamę zjawisk, które występują w charakterystycznych ciągach tematycznych. Najważniejsze z nich to: pierwiastki tytanicznych walk, przeżycia sadomasochistyczne, silne pobudzenie seksualne, sceny diaboliczne, zaabsorbowanie skatologią i spotkanie z ogniem. Wszystkie występują na tle uporczywych zmagań ze śmiercią¹³.

Aspekt tytaniczny jest dosyć zrozumiały w obliczu ogromu sił zaangażowanych na tym etapie porodu. Wątła głowa dziecka wpychana jest w wąski otwór miedniczny przez siłę skurczów macicy, która waha się między 25 a 50 kg. Jednostka, która spotyka się z tym aspektem BPM III, doświadcza mocnych strumieni energii przeradzającej się w gwałtowne wyładowania. Typowe motywy symboliczne to rozszalałe żywioły przyrody (wulkany, burze, trzęsienia ziemi, fale pływów lub tornada), wojenne lub rewolucyjne sceny przemocy oraz technologia o dużej mocy (reakcje termojądrowe, bomby atomowe i rakiety) . Łagodniejsza wersja tego wzorca przeżywania obejmuje udział podmiotu w niebezpiecznych zdarzeniach, np. w polowaniu lub walce z dzikimi zwierzętami, pasjonujących wyprawach i podboju nowych granic. Pokrewne wątki archetypowe to wizje Sądu Ostatecznego, niezwykłe czyny wielkich bohaterów oraz mityczne bitwy o straszliwym zasięgu, angażujące diabły i anioły albo bogów i tytanów.

Rys. 18. Sabat czarownic według De Lancre’a. Ukazano gości, którzy przybywają na miotłach, kozłach i różnych niezwykłych zwierzętach. W prawym górnym rogu na tronie siedzi Mistrz Leonard i dwa upadłe anioły. W niższym znajdują się uczestnicy diabelskiej uczty. Na dole trzy wiedźmy gotują piekielny odwar. W lewym rogu są dzieci, które zabawiają się ropuchami w sadzawce z wodą świeconą. W wielu innych częściach obrazu widać jak obecni na sabacie biorą udział w muzykowaniu, tańcu i orgiach.

Rys. 20. Starogermański drzeworyt przedstawiający czarownice na Blocksbergu. Blocksberg, jedno L najsłynniejszych w Europie miejsc związanych z sabatami, byt także sceną Nocy Walpurgi w Fauście Goethego. Na rysunku uwieczniono słynną scenę rytualnego całowania odbytu Mistrza Leonarda i rozpoczynające się orgie.

Rys. 21. Dwa obrazy szwajcarskiego malarza Hansruediego Gigera z typowym dla BPM III bluźnierczym wypaczeniem wątków religijnych. Obraz a łączy elementy agresji, śmierci i ukrzyżowania z demonicznym klimatem. Obraz II dodaje do tych wątków element płciowości i wijące się skręty boa dusiciela, akcentując jeszcze okołoporodowe źródło jego symboliki. (Z Necronomiconu)

Fakt, że na poziomie perinatalnym podniecenie płciowe występuje na tle śmiertelnego zagrożenia, leku, agresji i materii cielesnej, posiada podstawowe znaczenie dla zrozumienia zboczeń płciowych i innych form patologii seksualnej. Związki te bardziej szczegółowo będą omówione niżej.

Pierwiastek diaboliczny tej fazy procesu odrodzenia przez śmierć może stanowić szczególny problem zarówno dla terapeuty, jak i dla klienta. Niesamowity charakter materiału, o którym tutaj mowa, może powodować niechęć do zmierzenia się z nim. Najczęstszymi obserwowanymi wątkami są tutaj elementy sabatu czarownic (Nocy Walpurgi), satanicznych orgii lub rytuałów czarnej mszy oraz kuszenia. Wspólnym mianownikiem przeżyć w tym stadium porodu oraz sabatu lub czarnej mszy jest doświadczenie szczególnego zlewania się śmierci, zboczonej płciowości, strachu, agresji, skatologii i wypaczonych pobudek duchowych.

Skatologiczne oblicze procesu odrodzenia przez śmierć posiada naturalne, biologiczne podłoże w tym, że podczas końcowych etapów porodu może dojść do bezpośredniego kontaktu dziecka z wydalinami i innymi rodzajami materii organicznej. Ale przeżycia te na ogół znacznie przekraczają to, czego rzeczywiście mógł doświadczyć noworodek. Mogą one obejmować wrażenie nurzania się w odchodach, pełzania w padlinie czy też systemach kanalizacyjnych, spożywania kału, picia krwi lub moczu albo odstręczające obrazy rozkładu.

Pierwiastek ognia przeżywany jest albo w swojej zwykłej postaci jako utożsamienie się z ofiarami stosu, albo w archetypowej formie ognia oczyszczającego (pirokatharsis), który zdaje się niszczyć w jednostce wszystko, co jest zepsute i zdemoralizowane, przygotowując ją do duchowego odrodzenia. Jest to najmniej zrozumiały element symboliki porodowej. Jego biologiczną oznaką może być szczytowe „nadpobudzenie” noworodka przez masowe „zapalanie się”¹⁴ jego neuronów obwodowych. Zwraca uwagę fakt, że odpowiednik tego doświadczenia można znaleźć u rodzącej matki, która w tej fazie często odczuwa, że jej pochwa płonie. Warto tu także wspomnieć, że w procesie spalania trwałe formy ulegają przekształceniu w energie; doświadczenie ognia towarzyszy śmierci ego, po której jednostka filozoficznie utożsamia się bardziej z zapisami energetycznymi aniżeli z trwałą materią.

Symbolika religijna i mitologiczna tej matrycy czerpie zwłaszcza z systemów, które gloryfikują składanie ofiar albo poświecenie siebie. Dość częste są sceny z przedkolumbijskich rytuałów ofiarnych, wizje ukrzyżowania lub utożsamienie się z Chrystusem oraz kult Straszliwych Bogiń – Kali, Coatlicue lub Rangdy. Wspomniano już o motywach praktyk satanistycznych i Nocy Walpurgii. Inna grupa wyobrażeń odnosi się do rytuałów religijnych i obrzędów łączących seks z oszalałym, rytmicznym tańcem, takich jak: kulty fal-liczne, ryty płodności albo rozmaite tubylcze obrzędy plemienne. Klasycznym symbolem przejścia z BPM III do BPM IV jest legendarny ptak, Feniks, którego stara postać ginie w ogniu, a nowa powstaje z popiołów i wzbija się w stronę słońca.

Kilka istotnych cech tego wzorca doświadczeń odróżnia go od omówionej poprzednio konfiguracji braku wyjścia. Tutaj sytuacja nie wygląda na beznadziejną, a badany nie jest bezradny. Bierze w niej aktywny udział i ma poczucie, że cierpienie posiada określony kierunek i cel. W kategoriach religijnych omawiany stan bliższy byłby koncepcji czyśćca aniżeli piekła. Poza tym, podmiot nie odgrywa wyłącznie roli bezsilnej ofiary. Jest on obserwatorem i może utożsamiać się jednocześnie z obydwiema stronami, do tego stopnia, że niełatwo odróżnić czy jest on prześladowcą, czy ofiarą. O ile stan braku wyjścia dotyczy najczystszego cierpienia, to przeżycie zmagań ze śmiercią stanowi granicę między męką a uniesieniem oraz zlewanie się obu tych doznań. Słuszne wydaje się określenie tego rodzaju doświadczenia jako „ekstazy wulkanicznej”¹⁵ w przeciwieństwie do „ekstazy oceanicznej”, podczas uniwersalnego zjednoczenia.

Szczegółowe cechy przeżyć łączą BPM III z układami COEX, które zostały ukształtowane przez wspomnienia intensywnych, niebezpiecznych doznań zmysłowych i seksualnych, walk i konfliktów, ciekawych choć ryzykownych przygód, gwałtu i seksualnych orgii oraz zdarzeń związanych z obecnością substancji biologicznych. Podobne powiązania istnieją także z transpersonalnymi doświadczeniami tego typu.

Rys. 22. Przeżycie utożsamienia się z legendarnym ptakiem, Feniksem, w punkcie przejścia od BPM III a BPM IV, co wystąpiło w trakcie sesji pod wysoką dawką LSD. Jest to rzeczywiście adekwatny symbol odrodzenia przez śmierć, ponieważ obejmuje śmierć w ogniu, narodziny czegoś nowego i ruch w stronę źródła światła.

W odniesieniu do freudowskich stref erogennych, matryca ta wiąże się z tymi czynnościami fizjologicznymi, które przynoszą gwałtowną ulgę i odprężenie po okresie przedłużającego się napięcia. Na poziomie oralnym jest to czynność żucia i przełykania pokarmu (lub przeciwnie, wymiotowania), na poziomie analnym i uretralnym – proces defekacji i oddawania moczu, na poziomie genitalnym – dochodzenie do szczytowania seksualnego oraz odczucia rodzącej kobiety w drugim stadium akcji porodowej.

CZWARTA MATRYCA PERINATALNA (BPM IV)

Ta matryca perinatalna logicznie wiąże się z trzecim klinicznym okresem porodu – faktycznym przyjściem dziecka na świat. Podczas tego końcowego stadium, proces meczących zmagań z narodzinami dobiega końca; przepychanie przez kanał porodowy osiąga maksimum i po szczytowym wzmożeniu się bólu, napięcia i pobudzenia seksualnego, następuje nagła ulga i odprężenie. Dziecko się urodziło i po długim okresie ciemności po raz pierwszy spotyka się z silnym światłem dziennym (lub oświetleniem sali operacyjnej) . Wraz z przecięciem pępowiny dopełnia się fizyczne oddzielenie od matki i dziecko rozpoczyna nowe życie jako jednostka samodzielna anatomicznie.

Podobnie jak w przypadku pozostałych matryc, wydaje się, że niektóre z zaliczonych tutaj przeżyć stanowią dokładną kopie rzeczywistych stanów cielesnych związanych z porodem oraz konkretnych interwencji położniczych. Ze zrozumiałych przyczyn ten aspekt BPM IV jest znacznie bogatszy niż specyficzne elementy przeżywane na podłożu pozostałych matryc, a konkretne szczegóły z ożywającego materiału są łatwiejsze do zweryfikowania. Dotyczą one cech mechaniki porodu, typu zastosowanego znieczulenia, charakteru interwencji manualnych lub instrumentalnych oraz konkretnych doświadczeń i pielęgnacji po porodzie.

Symbolicznym odpowiednikiem tej końcowej fazy porodu jest doświadczenie odrodzenia się przez śmierć, stanowi ono zakończenie i zamkniecie zmagania się ze śmiercią. Paradoksalnie, jednostka będąca o krok od niezwykłego wyzwolenia, ma poczucie, że nadciąga tragedia o monstrualnych rozmiarach. Często prowadzi to do stanowczej decyzji o powstrzymaniu tego przeżycia. Przejście od BPM III do BPM IV, jeśli dopuści się już do jego wystąpienia, łączy się z poczuciem unicestwienia na każdym poziomie, jaki można sobie wyobrazić – ze zniszczeniem ciała, fiaskiem emocjonalnym, intelektualną klęską, najgłębszym upadkiem moralnym i całkowitym potępieniem w wymiarze transcendentalnym. To doświadczenie „śmierci ego” zdaje się pociągać za sobą nagłe, bezlitosne zniszczenie wszystkich dotychczasowych punktów odniesienia w życiu jednostki. Przeżywane w swojej ostatecznej, najpełniejszej postaci¹⁶, oznacza nieodwracalny koniec osobistego filozoficznego utożsamiania się z tym, co Alan Watts nazywał „ego zapuszkowanym w skórze”.

Rys. 23. Seria doświadczeń napotkanych w trakcie przechodzenia od BPM III do BPM IV. Pierwszy rysunek przedstawia olbrzymią, przerażającą, postać podobną do Golenia, która blokuje dostęp do źródła światła. Drugi rysunek ukazuje dalszą fazę tego procesu, gdy przeszkoda została pokonana, a badany bez przeszkód staje twarzą w twarz przed wschodzącym słońcem, aby je objąć. (Ze zbiorów dr Milana Hausnera z Pragi) .

Rys. 24. Widoczne na pierwszym obrazku doświadczenie zasadniczego przełomu emocjonalnego i duchowego nastąpiło na okołoporodowej sesji pod LSD, w czasie kiedy pacjentka przeżywała własny poród. Dolna część rysunku przedstawia „bagno” nieświadomości pacjentki z różnymi groźnymi stworami, w zasadzie taki wizerunek psychiki, z jakim przystąpiła do terapii. Górna cześć – wolna przestrzeń kosmosu z ciałami niebieskimi, to całkowicie nowy obszar, który otworzył się w trakcie leczenia. Na granicy obydwu potwory zmieniają się w przyjazne stworzenia. Sama pacjentka ukazuje się jako mała księżniczka w koronie, jako boskie dziecko (ona sama miała skojarzenie z „ukoronowaniem”) . Drugi obrazek pokazuje, że świeżo uzyskany spokój może zostać zakłócony przez ujemne wpływy z otaczającego świata. Na głębszym poziomie jest to przedstawienie kolejnej fali skurczów macicy, które wdzierają się do embrionalnego raju płodu.

Rys. 25. Na tym obrazie z pomostu między BPM III a BPM IV, tak jak doświadcza się go podczas sesji z LSD, badana ukazana jest podczas wspinaczki na stromą górę, w trudzie dochodzenia do światła. Wejście na szczyt jest międzykulturowym symbolem odrodzenia i poszukiwań duchowych. Atakujące ją drapieżne ptaki stanowią ciemne siły, które usiłują przeszkodzić jej w postępowaniu naprzód.

Bezpośrednio po owym przeżyciu totalnego unicestwienia i „kosmicznego upadku na samo dno” występują wizje olśniewającego białego lub złocistego światła o niezwykłym blasku i pięknie. Może im towarzyszyć nieoczekiwane ukazanie się archetypowych istot boskich, widoków tęczy lub skomplikowanych, różnobarwnych wzorów. W omawianych okolicznościach mogą również występować wizje przyrody budzącej się na wiosnę albo odświeżonej przez burze lub rzęsistą ulewę. Badany doświadcza głębokiego poczucia duchowego wyzwolenia, odkupienia i zbawienia. Zwykle czuje się oswobodzony z leku, przygnębienia i poczucia winy, oczyszczony i odciążony od trosk. Towarzyszy temu przypływ pozytywnych uczuć do siebie, innych ludzi i ogólnie całego istnienia. Świat wydaje się pięknym i bezpiecznym miejscem, a radość życia wyraźnie wzrasta¹⁷. Symbolikę odrodzenia przez śmierć można czerpać z wielu obszarów nieświadomości zbiorowej, ponieważ każda większa kultura posiada właściwe dla tego zjawiska mityczne postacie. Śmierć ego bywa przeżywana w nawiązaniu do różnych niszczycielskich bóstw: Molocha, Siwy, Huitzilopochtli’ego, Kali lub Coatlicue bądź przy pełnym utożsamianiu się z Chrystusem, Ozyrysem, Adonisem, Dionizosem lub innymi złożonymi w ofierze mitycznymi istotami. Boskie objawienie może obejmować całkowicie abstrakcyjną wizję Boga jako promieniejącego źródła światła albo mniej lub bardziej osobowych reprezentacji z rozmaitych religii. Równie powszechne są doświadczenia spotkania lub zjednoczenia z wielkimi boginiami-matkami, takimi jak: Maryja Panna, Izyda, Lakszmi, Parwati, Hera lub Kybele.

Pokrewne elementy biograficzne dotyczą wspomnień osobistych sukcesów i zakończenia niebezpiecznych sytuacji, kresu wojen lub rewolucji, ujścia z życiem z wypadku lub powrotu do zdrowia po ciężkich chorobach.

W odniesieniu do freudowskich stref erogennych BPM IV na wszystkich poziomach rozwoju libido łączy się ze stanem zadowolenia następującym wkrótce po czynnościach, które uwalniają od przykrego napięcia: po zaspokojeniu głodu dzięki przełknięciu pokarmu, przynoszących ulgę wymiotach, defekacji, oddaniu moczu, szczytowaniu seksualnym i urodzeniu dziecka.

Kup teraz w księgarni wysyłkowej…

Jedna z najpopularniejszych i najbardziej chyba poruszająca książka Wilbera, stanowiąca zapis historii niezwykłej miłości dwojga ludzi, którzy pokochali się od pierwszego dotknięcia. Każdy znajdzie w niej odbicie swoich najgłębszych tęsknot, pragnień i lęków, swojej wrażliwości i siły. Dzięki tej lekturze łatwiej rozeznać się we własnej prawdzie, we własnych mistyfikacjach i w wątpliwościach umysłu. W tę piękną opowieść Wilber potrafił wpleść objaśnienia i komentarze do wielkich tradycji duchowych, od chrześcijaństwa począwszy, a na buddyzmie skończywszy. Prowadzi rozważania o istocie medytacji, o związkach psychoterapii i duchowości oraz o naturze zdrowia i umiejętności uzdrawiania.

Kup teraz w księgarni wysyłkowej…

Kup teraz w księgarni wysyłkowej…

Kup teraz w księgarni wysyłkowej…

Celem konsultacji Psychologii Transpersonalnej jest:

• odnalezienie twórczych rozwiązań w odpowiedzi na problemy,
• odkrycie nieuświadomionych wzorców (tzw. skryptów), kierujących życiem,
• odnalezienie i rozwinięcie naszego potencjału,
• uwolnienie emocji i wspomnień, poprzez pracę z oddechem,
• wejście w głęboki kontakt z własnym ciałem, akceptacja swojej cielesności i seksualności,
• uwolnienie się od ograniczających poglądów dotyczących nas samych,
• poprawienie relacji z bliskimi osobami,
• doświadczenie transpersonalnej więzi z innymi osobami,
• czyli… poszerzenie świadomości i wiedzy o sobie.

Zapraszamy na sesje w Warszawie (Górny Mokotów).

Koszt sesji (1 godz.) – 100 PLN

Koszt sesji partnerskiej (1 godz.) – 150 PLN

Więcej informacji:

Ewa Holt 0-609-318009 Ewa@integra.xtr.pl

Filip Fronczak 0-601-882075 Filip@integra.xtr.pl

Parę słów więcej o terapii…

Kiedy cele terapii są ograniczone, techniki również są ograniczone. Kiedy jednak celem jest ekspansja świadomości oraz poszerzenie całego zakresu ludzkiego doświadczania, wówczas techniki również są nieograniczone. W podejściu transpersonalnym stosuje się zatem zarówno aktywne jak i tradycyjne techniki terapeutyczne.

Techniki są jedynie drogami dotarcia do „siebie”, nie celem samym w sobie. Dla każdej osoby istnieją ścieżki, którymi łatwiej niż innymi wejdzie do swojego wewnętrznego świata. Właściwe użycie technik jest dobraniem ich do możliwości i preferencji klienta.

Techniki, które bywają stosowane w terapii transpersonalnej to: interpretacja, odzwierciedlanie, focusing, eksploracja poznawcza, konfrontacja, odgrywanie ról, aktywna wyobraźnia i fantazjowanie, praca ze snami, praca z ciałem (bioenergetyka, świadomość ciała i zmysłów, yoga, tai chi, aikido, biofeedback oraz inne techniki z dziedziny ciało-umysł), praca z oddechem, ekspresja poprzez sztukę, praktyka medytacji, pisanie pamiętników, praca z głosem oraz odmienne stany świadomości (hipnoza, rośliny i substancje psychodeliczne, oddychanie holotropowe, Rebirthing oraz podróże szamańskie).

A jak to praktycznie wygląda u nas?

Uważamy, że w całym procesie uzdrawiania ważna jest samoświadomość, zarówno myśli i uczuć, jak i doświadczeń z ciała. Dlatego też w toku terapii uczymy prostych metod medytacyjnych. Będą one pomocne również w redukcji codziennego stresu.

Na spotkaniu pracujemy nad sprawą, z którą do na przychodzisz. Jeżeli potrzebujesz znalezienia rozwiązania, pomagamy Ci je sprecyzować, jeśli potrzebujesz porozmawiać na temat dzieciństwa i swoich przeżyć, jesteśmy otwarci na głęboką pracę z często zranionymi miejscami duszy. Jeśli masz poczucie, że Twoje życie byłoby inne, gdyby nie problemy z drugą osobą, pracujemy nad komunikacją oraz wspólnie eksplorujemy i zmieniamy mechanizmy jakie pojawiają się w Waszej relacji. Być może znalazłeś się na rozstaju dróg i nie wiesz co dalej robić w życiu, co jest Twoją drogą, Twoim powołaniem. Takie momenty kryzysowe są dobrym momentem aby nadać życiu sens, znaleźć to, co się lubi robić i w czym się spełniamy. W czasie spotkań pomagamy Ci odkryć Twoje prawdziwe wartości oraz głębokie potrzeby ducha oraz odrzucić poglądy, które są dla Ciebie bezużyteczne czy ograniczające. W tym sensie prowadzimy również terapię poznawczą, ale nie tylko po to abyś był/a lepiej działającym trybem społecznej maszyny, ale abyś odkrył/a co jest dalej, poza bramą cierpienia.

W każdym aspekcie Twojego życia z jakim pracujemy, przyjmujemy zasadę, że to Ty jesteś ekspertem od swojego życia i sam/a wiesz co jest dla Ciebie najlepsze. My jesteśmy tylko po to aby pomóc Ci to wydobyć. Nie chcemy również abyś był/a uzależniony/a od terapeuty ani terapii, ani żeby Twoje życie było sesją terapeutyczną. Życie jest po to żeby żyć, a nie terapeutyzować się Chcemy aby naszych spotkań było tylko tyle ile jest Ci niezbędne do szczęśliwszego, pełniejszego życia oraz nabrania siły na dalszą drogę. Jesteśmy szczęśliwi kiedy widzimy że masz siłę i pamiętasz o swoich cennych zasobach, które pozwalają Ci przezwyciężać trudność bez naszej pomocy.

Doświadczenie jakie mieliśmy z uzdrawiającymi roślinami oraz praktyka medytacji, pokazały nam jak ważne jest życie z perspektywy śmierci. I nie jest to w żadnym razie zaprzeczeniem afirmacji życia. Wprost przeciwnie, im bardziej świadomi jesteśmy przemijalności wszystkiego, tym bardziej zaczynamy doceniać każdą chwilę i cieszyć się tym co widzimy, czego doświadczamy, co robimy i co nas otacza, właśnie teraz.

Bardzo bliska nam jest psychologia egzystencjalna i ma duży wpływ na to w jaki sposób prowadzimy sesje. Jej główne założenia to:

1. Bycie autentycznym.
2. Nadanie życiu sensu (nie znalezienie).
3. Świadomość śmierci.
4. Wzięcie odpowiedzialności za swoje życie.

Podczas terapii przydatne jest aby mieć kontakt z własnymi emocjami. Niektóre osoby mają jednak trudność w sprecyzowaniu swoich emocji oraz potrzeb, ponieważ nie mają zbyt dobrego kontaktu ze sowim ciałem. Wrażenia płynące z ciała są sygnałem tego co aktualnie doświadczamy. Wiedza „z głowy” jest często myląca, ponieważ bardziej prymitywne czy niechciane emocje nie przystają do obrazu „ja”, który kultywujemy ze względu na samooceną oraz ze względów społeczno-kulturowych.

Uczymy więc pracy z ciałem i oddechem (Rebirthing), tak aby poprawić kontakt z ciałem i lepiej odczytywać jego komunikaty. Efektem jest większa autentyczność oraz kongruencja w komunikacji odnośnie uczuć, emocji i potrzeb, jak również rozluźnienie spiętych części ciała.

Celem wspólnej pracy jest więc uczynienie świadomymi, nieświadomych procesów istniejących w związku, poznanie ich źródeł i twórcze wykorzystanie ich potencjału. Każdy pojawiający się problem czy konflikt niesie w sobie potencjał rozwojowy dla związku, zawiera w sobie jednocześnie rozwiązanie, którego osiągnięcie pozwala partnerom na samorealizację i wspólne przekraczanie granic. Twórczy związek staje się wspólną wędrówką i przygodą, podczas której partnerzy wspierają się wzajemnie.

Nieodłącznym elementem pracy nad związkiem jest nauka i trening porozumiewania się bez przemocy (Non-Violent Communication). Partnerzy uczą się, jak wyrażać swoje emocje w sposób nie będący atakiem na drugą stronę oraz jak słuchać partnera w sposób empatyczny, dostrzegając rzeczywistą treść komunikatu.

Elementem integralnych konsultacji partnerskich jest również wykorzystanie wspólnych medytacji i ćwiczeń, których celem jest wzmocnienie partnerskiej więzi i intymności w związku.

Zapraszamy na sesje w Warszawie (Górny Mokotów).

Koszt sesji konsultacji partnerskiej (1 godz.) – 150 PLN

Więcej informacji:

Ewa Holt 0-609-318009 Ewa@integra.xtr.pl

Filip Fronczak 0-601-882075 Filip@integra.xtr.pl

Celem Integracji Psychosomatyczej jest odnalezienie i zintegrowanie procesu, który manifestuje się w postaci konkretnych symptomów – np. izolowanie się od świata i ludzi, introwersja, spowolnienie ruchów itp. Twórcze podejście do depresji oznacza więc rozpoznanie tych nieświadomych procesów i informacji, jakie niosą one w sobie. Odkrycie ich oraz świadome dopuszczenie ich do głosu, powoduje że, dotychczas nieświadomy, proces znajduje swoje miejsce w życiu i nie musi już powodować symptomów. Tak więc, w tym kontekście, depresja jest postrzegana jako sygnał wysyłany przez nieświadomość, którego celem jest zwrócenie uwagi na te nieświadome aspekty psyche i doprowadzenie do ich integracji. Dalajlama powiedział – „Moment, w którym doświadczasz bolesnej straty, może być w istocie chwilą, w której zostałeś najhojniej obdarowany„. Podobnie depresja może być drogą do odkrycia ogromnego potencjału, twórczości i siły.

Doświadczenie uczy, że jeżeli pomoże się ciału osiągnąć świadomość, zrobi ono wszystko, co niezbędne, aby się twórczo zreorganizować. Rolą terapeuty jest czynienie nieświadomego – świadomym i pozwolenie, aby tajemnicze zjawisko, zwane życiem, robiło swoje: tworzyło i reorganizowało.

Zapraszamy na sesje w Warszawie (Górny Mokotów).

Koszt sesji (1 godz.) – 100 PLN

Więcej informacji:

Ewa Holt 0-609-318009 Ewa@integra.xtr.pl

Filip Fronczak 0-601-882075 Filip@integra.xtr.pl

Słowo psychologia oznacza studiowanie psyche, a słowo psyche oznacza umysł lub duszę. W Microsoft Thesaurus pod hasłem psyche znajdujemy: „jaźń: atman, dusza, duch; subiektywność: wyższa jaźń, duchowa jaźń, duch”. Przypomina nam to ponownie, że korzenie psychologii tkwią głęboko w ludzkiej duszy i duchu.

Słowo psyche i jego ekwiwalenty mają starożytny rodowód, sięgający co najmniej kilku tysięcy lat przed naszą erą. Niemal zawsze słowo to oznaczało ożywiającą siłę lub ducha w ciele, czyli materialnym nośniku. W szesnastym wieku w Niemczech połączono je ze słowem logos – słowo lub badanie – by utworzyć termin psychologia – badanie duszy lub ducha przejawiającego się w ludziach. Kto pierwszy użył tego słowa, wciąż pozostaje kwestią sporną; jedni twierdzą, że Melanchton, inni – że Freigius, jeszcze inni – że Goclenius z Marburga. Ale już przed rokiem 1730 w bardziej współczesnym sensie używali go Wolff w Niemczech, Hartley w Anglii i Bonnet we Francji – choć nawet wówczas psychologia wciąż oznaczała, zgodnie z definicją zamieszczoną w New Princeton Review z roku 1888, „wiedzę o psyche lub duszy”.

Kiedyś zacząłem robić notatki na temat historii psychologii i filozofii. Zająłem się tym, ponieważ po przejrzeniu większości dostępnych podręczników zdumiał mnie dziwny i zastanawiający fakt: wszystkie przedstawiały historię psychologii – i psyche – tak, jakby nagle się rozpoczęła około roku 1879 w laboratorium uniwersytetu w Lipsku, kierowanym przez Wilhelma Wundta. Rzeczywiście był on ojcem pewnego rodzaju psychologii zakorzenionej w introspekcji i strukturalizmie. Ale czy sama psyche pojawiła się nagle w 1879 roku?

Kilka podręczników cofa się trochę dalej, do zwiastunów naukowej psychologii Wundta, do których zaliczali się sir Francis Galton, Hermann von Helmholtz, a szczególnie majestatyczny Gustav Fechner. Jak sucho ujmuje to jedna z książek: „Rankiem 22 października 1850 rokuto ważna data w historii psychologii – Fechner pojął nagle, że związek między umysłem i ciałem można wyrazić w postaci relacji ilościowej między wrażeniem mentalnym i bodźcem materialnym”. Owo prawo Fechnera, jak zostało wkrótce nazwane, przedstawia się następująco: S = K log 1 (doznanie mentalne zmienia się wprost proporcjonalnie do logarytmu bodźca materialnego). Inny tekst wyjaśnia jego wagę: „W początkach stulecia Immanuel Kant prorokował, że psychologia nigdy nie stanie się nauką, ponieważ doświadczalne badanie procesów psychologicznych jest rzeczą niemożliwą. Dzięki dziełu Fechnera naukowcy po raz pierwszy mogli zmierzyć umysł; w połowie dziewiętnastego wieku metody naukowe zastosowane zostały do zjawisk mentalnych. Wilhelm Wundt zebrał te oryginalne i twórcze zdobycze, zorganizował je i włączył w proces «tworzenia» psychologii”.

Wszystkie chyba podręczniki są zgodne co do tego, że Gustav Fechner był jednym z najważniejszych pionierów współczesnej psychologii. Jeden za drugim wysławiają człowieka, który odkrył sposób zastosowania pomiarów ilościowych do umysłu, nadając tym samym psychologii „naukowy” charakter. Nawet Wilhelm Wundt stwierdził dobitnie: „Nigdy nie zapomnimy, że to Fechner pierwszy wprowadził ścisłe metody, ścisłe zasady pomiaru i doświadczalnej obserwacji do badania zjawisk psychicznych, otwierając tym samym możliwość stworzenia nauki psychologicznej w ścisłym tego słowa znaczeniu. Największa zaleta metody Fechnera polega na tym, że jest ona całkowicie wolna od niestałości systemów filozoficznych. Współczesna psychologia przyjęła rzeczywiście naukowy charakter i może trzymać się z dala od wszelkich metafizycznych kontrowersji”.1 Wnioskuję z tego, że dr Fechner uchronił psychologię od skażenia duszą lub duchem i szczęśliwie zredukował umysł do wymiernych empirycznych mechanizmów, tym samym wprowadzając nas w erę prawdziwie naukowej psychologii.

To wszystko, co wcześniej słyszałem na temat Gustava Fechnera. Dopiero kilka lat temu, kiedy szperałem w księgarni pełnej zachwycająco starych dzieł filozoficznych, ku memu wielkiemu zaskoczeniu natknąłem się na książkę o frapującym tytule life after Death, napisaną w roku 1835 i to przez samego Gustava Fechnera. Pierwsze linijki były niezwykle zastanawiające: „Człowiek żyje na ziemi nie jeden raz, lecz trzy razy: pierwszym etapem jego życia jest nieprzerwany sen; drugim – sen i jawa na zmianę; trzecim – nieustające przebudzenie”.

Potem następował traktat o nieustającym przebudzeniu. „W pierwszym etapie człowiek żyje w ciemnościach, sam; w drugim żyje powiązany z bliźnimi, a jednak od nich oddzielony, w świetle odbitym od powierzchni rzeczy; w trzecim jego życie, splecione z (…) uniwersalnym duchem (…) jest wyższym życiem.

„W pierwszym etapie ciało rozwija się ze swojego zarodka, wypracowując organy potrzebne dla etapu drugiego; w etapie drugim umysł rozwija się ze swojego zarodka, wypracowując organy potrzebne dla etapu trzeciego; w etapie trzecim rozwija się boski zarodek, który leży ukryty w każdym ludzkim umyśle.

„Akt przechodzenia z etapu pierwszego do drugiego nazywamy Narodzinami; przejście z drugiego do trzeciego – Śmiercią. Droga z etapu drugiego do trzeciego nie jest ciemniejsza od drogi z etapu pierwszego do drugiego: na pierwszej drodze mamy widzieć świat zewnętrznie, na drugiej wewnętrznie”.

Od ciała przez umysł do ducha, trzy etapy rozwoju świadomości; tylko wówczas, gdy umieramy dla odrębnego self, budzimy się do bezgraniczności uniwersalnego Ducha. Fechner stworzył prawdziwą filozofię życia, umysłu, duszy i świadomości; dlaczego podręczniki nie powiedziały nam tego? Właśnie wtedy postanowiłem napisać historię psychologii, po prostu dlatego, że „ktoś musi to powiedzieć”.

(Powiedzieć, że pojęcie nieświadomości zostało spopularyzowane przez książkę Philosophy of the Unconscictus von Hartmanna opublikowaną w 1869 roku, trzydzieści lat przed Freudem, która w ciągu dziesięciu lat miała osiem wznowień – rzecz bez precedensu. Że von Hartmann wyrażał filozofię Schopenhauera, która, jak sam Schopenhauer jasno stwierdził, została zaczerpnięta z mistycyzmu Wschodu, w szczególności z buddyzmu i Upaniszad: pod świadomością indywidualną leży świadomość kosmiczna, która w przypadku większości ludzi jest „nieświadoma”, ale która może zostać obudzona i w pełni urzeczywistniona, a uświadomienie sobie nieświadomego jest największym dobrem. Że Freud koncepcję id wziął wprost z The Book of the It Georga Groddecka, zakładającej istnienie kosmicznego Tao, organicznego, uniwersalnego ducha. Że… cóż, to długa historia, która z mocą przypomina nam, że korzenie współczesnej psychologii tkwią w tradycjach duchowych, po prostu dlatego, że sama psyche połączona jest z duchowymi źródłami. W najgłębszych tajnikach psyche nie odnajdujemy instynktów, lecz Ducha – i w idealnym przypadku studiowanie psychologii powinno być studiowaniem wszystkiego, od ciała przez umysł do duszy, od podświadomości przez samoświadomość do nadświadomości, od snu przez półjawę do pełnego przebudzenia).

Wkład Fechnera w rozwój empirycznej i wymiernej psychologii był rzeczywiście niezwykły; jego Elemente der Psychophysik słusznie uważane są za pierwszy wielki tekst z zakresu psychometrii i w pełni zasługują na wszelkie pochwały, jakie pod ich adresem wygłaszali psycholodzy, od Wundta poczynając. Jednak istotą psychofizyki Fechnera było przekonanie, że duch i materia są nierozdzielne, że są dwiema stronami jednej wielkiej rzeczywistości. Jego próby mierzenia aspektów umysłu służyły ukazaniu tej nierozdzielności, a nie zredukowaniu ducha lub duszy do rangi przedmiotów materialnych i z całą pewnością nie miały prowadzić do całkowitej negacji ducha i duszy, choć było im to chyba sądzone, gdy wpadły w ręce mniej wrażliwych badaczy.

Fechner, jak ujął to pewien uczony, utrzymywał, że „cały wszechświat ma charakter duchowy, a zjawiskowy świat fizyki jest tylko zewnętrzną manifestacją tej duchowej rzeczywistości. Atomy są najprostszymi elementami w duchowej hierarchii wznoszącej się do Boga. Każdy poziom tej hierarchii obejmuje wszystkie niższe poziomy, tak więc Bóg zawiera w sobie ogół dusz. Świadomość jest podstawową cechą wszystkiego, co istnieje. (…) Świadectwami duszy są systematyczna koherencja i zgodność z prawem, jaką ujawniają wszelkie organiczne byty. Fechner uważał Ziemię, «naszą matkę», za taką organiczną, obdarzoną duszą całość”.

Sam Fechner wyjaśniał, że „tak jak nasze ciała należą do większego i wyższego indywidualnego ciała Ziemi, tak nasze duchy należą do większego i wyższego ducha Ziemi, który obejmuje wszystkie duchy ziemskich stworzeń, w sposób bardzo podobny do tego, w jaki ciało Ziemi obejmuje ich ciała. Jednocześnie duch Ziemi jest nie tylko zbiorem duchów wszystkich istot Ziemi, lecz ich wyższą jednością, posiadającą indywidualną świadomość”. Duch Ziemi jest – Fechner daje tu precyzyjny opis Gai – jedynie częścią Boskiego Ducha, a „Boski Duch jest jeden, wszechwiedzący i prawdziwie świadomy wszystkiego, tzn. zawiera wszystkie świadomości Wszechświata i w ten sposób obejmuje każdą indywidualną świadomość (…) w wyższym i najwyższym połączeniu”.

Nie oznacza to jednak wymazania indywidualności, lecz dopełnienie jej i włączenie w coś jeszcze większego. „Ta jedność nie osłabia naszej własnej indywidualności i niezależności, lecz je warunkuje; mają one naturalnie tylko względny charakter”. I Fechner rozwija tę zagnieżdżoną hierarchię kolejnych włączeń: „Tak jak Ziemia, bynajmniej nie oddzielając naszych ciał od Wszechświata, wiąże nas z nim i łączy, tak samo duch Ziemi, bynajmniej nie oddzielając naszych duchów od Boskiego Ducha, tworzy wyższe indywidualne połączenie każdego ziemskiego ducha z duchem Wszechświata”.

Jak widać, Fechner do psychologii podchodził w sposób integralny: zgodnie z jego zamiarem empiryczne i naukowe pomiary nie miały zaprzeczać istnieniu duszy i ducha, lecz pomagać w ich wyjaśnieniu. „Traktowanie całego materialnego wszechświata jako wewnętrznie żywego i świadomego oznacza przyjęcie poglądu, który Fechner nazywał poglądem dziennym. Traktowanie go jako bezwładną materię, pozbawioną jakiegokolwiek teleologicznego znaczenia, oznacza przyjęcie poglądu, który nazywał poglądem nocnym. Fechner żarliwie głosił pogląd dzienny i miał nadzieję, że można go będzie potwierdzić indukcyjnie przy pomocy jego eksperymentów psychofizycznych”.5

Pogląd nocny wydaje się dominować od tamtego czasu. Był jednak okres, trwający mniej więcej od czasów Fechnera (1801-1887) do czasów Williama Jamesa (1842-1910) i Jamesa Marka Baldwina (1861-1934), w którym rodząca się nauka psychologii wciąż pozostawała w przyjaznych stosunkach ze starożytną mądrością – z filozofią wieczystą, z Wielkim Gniazdowym Układem Istnienia, z systemami idealistów i z prostymi faktami dotyczącymi świadomości, które znają niemal wszyscy, niezależnie od tego, jak bardzo możemy się spierać o szczegóły: świadomość jest rzeczywistością, wewnętrzne obserwujące self jest rzeczywistością, dusza jest rzeczywistością; a zatem ci wielcy prekursorzy psychologii – kiedy obcujemy z ich prawdziwą historią mogą nauczyć nas wiele o stanowisku integralnym, stanowisku, które usiłuje objąć prawdy dotyczące ciała, umysłu, duszy i ducha, nie redukując ich do materialnych przejawów, bitów informacji, procesów empirycznych lub obiektywnych systemów (co nie umniejsza niewątpliwej wartości tego wszystkiego). Owi pionierzy współczesnej psychologii potrafili łączyć postawę w pełni naukową z postawą w pełni duchową, nie widząc w takim otwartym nastawieniu najmniejszej sprzeczności ani trudności.

Książka ta jest poświęcona tego rodzaju psychologii integralnej. Próbując ująć najistotniejsze osiągnięcia współczesnych badań nad psychiką, świadomością i terapią, inspirację czerpie również z owego integralnego okresu powstawania psychologii (w którym pojawiły się postaci w rodzaju Fechnera, Jamesa i Baldwina oraz wielu innych, których wkrótce spotkamy). Początek temu tomowi dało doświadczone tamtego dnia w owym cudownym antykwariacie wstrząsające zrozumienie, że prawdziwa historia Fechnera rzadko była opowiadana, oraz moje późniejsze badania historyczne. W rezultacie powstał bardzo długi, dwutomowy podręcznik, zawierający omówienie około dwustu teoretyków ze Wschodu i Zachodu, starożytnych i współczesnych, z których każdy na swój sposób usiłował wypracować bardziej integralne stanowisko; zawiera też diagramy z zestawieniem około stu takich systemów.s Z różnych powodów postanowiłem wydać go najpierw w formie mocno skróconej i odpowiednio zredagowanej, ale z wykorzystaniem większości diagramów (zob. diagramy 1-11 na końcu książki).

Dlatego też poniższe strony jedynie w najogólniejszym zarysie ukazują, jak mogłaby wyglądać taka psychologia integralna. Próbuję tu zebrać i zintegrować niektóre trwalsze wglądy zaczerpnięte z przedmodernistycznych, modernistycznych i postmodernistycznych źródeł w przekonaniu, że wszystkie mają nam do powiedzenia coś niezwykle ważnego. I czynię to nie na zasadzie prostego eklektyzmu, lecz w sposób systematyczny – w tym szaleństwie jest metoda.

Ale książka ta ma przede wszystkim stworzyć bodziec do rozpoczęcia dyskusji, a nie dostarczać konkluzji; ma być pierwszym, a nie ostatnim słowem. Postanowiłem opublikować ją najpierw w formie szkicu, by przekazać ogólny pogląd, nie szpikując go zbyt wielką ilością osobistych uwag, i w ten sposób zachęcić innych do podjęcia przygody: zgadzania się lub niezgadzania ze mną, korygowania wszelkich błędów, jakie mogłem popełnić, wypełniania licznych luk, prostowania wszelkich nieścisłości i rozwijania tego dzieła na inne sposoby, zgodnie z własnym dobrym światłem.

Na końcu zamieściłem przypisy przeznaczone dla nauczycieli używających tej książki jako podręcznika i dla studentów zainteresowanych wnikliwym studiowaniem tekstu. W istocie są to dwie książki: w miarę krótki, przystępny tekst i przypisy dla osób głębiej interesujących się tematem. Jak zwykle, do przypisów radzę sięgnąć dopiero przy drugim czytaniu (lub przeczytać je jako odrębny tekst po pierwszym czytaniu). Spełniają one przede wszystkim dwa zadania: uzupełniają ten szkic moimi własnymi uwagami (przeznaczonymi szczególnie dla osób studiujących moją pracę) oraz podają dla każdego głównego tematu zalecane lektury autorstwa innych uczonych. Nauczyciele mogą na przykład zaglądać do niektórych wymienionych prac (jak również do swoich ulubionych), robić fotokopie i ulotki dla swoich studentów i w ten sposób uzupełniać główny tekst dowolną ilością bardziej szczegółowych opracowań. Zainteresowani laicy, kierując się przypisami, mogą poszerzać swoją znajomość dowolnego tematu. Te rekomendacje nie są pełne, zawierają jedynie teksty najbardziej reprezentatywne. Wybierając książki z zakresu psychologii transpersonalnej i terapii, zasięgnąłem opinii wielu kolegów.

Nie zamieściłem odrębnej bibliografii; same odnośniki w diagramach zajęłyby ponad sto stron. Poszczególne publikacje łatwo jest dziś odszukać w Internecie (z tego względu nie zamieściłem również informacji o wydawcach). Podobnie podawałem często jedynie nazwiska ważniejszych autorów, a czytelnicy mogą sami sprawdzić, które z ich książek są dostępne.

Jestem przekonany, że w nadchodzących dziesięcioleciach psychologia integralna i nauki integralne w ogólności będą się coraz bardziej rozpowszechniać, gdy świat akademicki odnajdzie drogę wyjścia ze swego uparcie nocnego poglądu na Kosmos.

To, co następuje, jest jedną z wersji poglądu dziennego. A ten pogląd, drogi Gustawie, dedykowany jest tobie.

K.W. Boulder, Kolorado wiosna 1999

Krótko na temat dobrodziejstw medytacji.

Osoby medytujące mają większą świadomość swoich uczuć i emocji, łatwiej doświadczają wglądów i często, dzięki praktyce, potrafią przekraczać granice ego.

Medytacja jest to stan „zatrzymania się” i przyjrzenia się sobie, wyciszenia umysłu i zmysłów, przywrócenia sił witalnych i zorientowania się w którą stronę chce się dalej podążać.

Medytacje stanowią skuteczną metodę sprzyjającą uzdrawianiu stanów depresyjnych, lękowych i nerwicowych. Podczas medytacji zmniejsza się wydzielanie kortyzolu, którego nadmierne stężenie obserwuje się w depresji. Zwiększa się natomiast wydzielane dopaminy. Obserwuje się też większą aktywność lewej półkuli mózgowej odpowiedzialnej za pozytywne emocje a także zwiększenie odporność (badania R. Davidsona).

Badania wykazały, że medytacja powoduje obniżenie ciśnienia krwi i zwolnienie rytmu serca, wpływając na zmniejszenie ryzyka zachorowania na choroby wieńcowe. Uwolnienie od stresu, zmęczenia, zrelaksowanie ciała i umysłu, zmniejszenie napięcia mięśni, sprawia, że wzrasta zdolność naszego organizmu do regeneracji.

Podczas medytacji wzrasta zdolność koncentracji uwagi i usprawnione zostają procesy myślowe, dzięki czemu zwiększa się efektywność wszelkich prac umysłowych. Osoba praktykująca medytację z łatwością skupia uwagę na określonym działaniu, że jej myślenie jest klarowne i twórcze. Dzięki tej właściwości medytacje są szczególnie pomocne dla osób z nadpobudliwością psychoruchową (ADHD).

Praktyka medytacji przyczynia się do:

• redukcji stresu
• wyzwolenia wrodzonych umiejętności
• redukcji zaburzeń koncentracji spowodowanych nadpobudliwością
• ułatwienia współżycia z ludźmi poprzez zdolność panowania nad emocjami i zwiększoną samoświadomość
• podwyższenia umiejętności wyrażania siebie
• eliminacji autodestrukcyjnych działań
• rozwijania intuicji i eksplorowania odmiennych stanów świadomości
• poprawy jasności umysłu
• zwiększenia zdolności uczenia się i koncentracji
• regulacji ciśnienia
• uwolnienia od fizycznego stresu
• powrotu do zdrowia

Czytaj więcej na temat zdrowotnych aspektów medytacji oraz badań >>>>